Bir iş ilişkisi sona ererken en kritik soru şudur: fesih kim tarafından, hangi gerekçeyle yapıldı? Çünkü bu sorunun cevabı; kıdem tazminatından ihbar tazminatına, işsizlik ödeneğinden olası tazminat davalarına kadar her şeyi doğrudan belirler.
İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hak, işçiye belirli koşulların varlığı hâlinde iş sözleşmesini ihbar süresi beklemeksizin sona erdirme imkânı tanır. Ancak uygulamada bu hakkın kapsamı çoğu zaman olduğundan geniş varsayılır — ki bu da ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Haklı fesih nedir, istifadan farkı nedir?
Haklı fesih, işçinin kendi iradesiyle iş sözleşmesini sona erdirmesidir; ancak bu, sıradan bir istifa değildir. İstifada işçi kural olarak kıdem tazminatına hak kazanamazken, haklı nedenle fesihte işçi kıdem tazminatına hak kazanır. İşte bu ayrım, meselenin neden bu kadar önemli olduğunu açıklar.
Bir başka deyişle: aynı kapıdan çıkıyor olsanız da, çıkış gerekçenizin hukuken nasıl nitelendirildiği, cebinizdeki tazminatı belirler. Bu yüzden fesih bildiriminin içeriği ve şekli, en az fesih kararı kadar önemlidir.
Haklı feshin var olması yetmez; usulüne uygun kullanıldığının da ispatlanabilmesi gerekir.
İşçiye haklı fesih hakkı veren başlıca durumlar
İş Kanunu’nun 24. maddesi, haklı fesih nedenlerini üç ana başlık altında toplar. Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:
Sağlık sebepleri
İşin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığının veya yaşayışının tehlikeye girmesi durumunda işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir.
Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller
İşverenin işçiyi yanıltması, şeref ve namusuna dokunan söz veya davranışlarda bulunması, işçiye tacizde bulunulması ya da ücretin zamanında veya hiç ödenmemesi bu kapsamda değerlendirilir. Ücretin ödenmemesi, uygulamada en sık görülen haklı fesih sebebidir.
Zorlayıcı sebepler
İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması da haklı fesih nedeni oluşturur.